از دیرباز افراد زیادی به داشتن وسایل چوبی قدیمی و آنتیک علاقه داشتند، این سبک وسایل یادآور خاطرات قدیمی و ایجاد حس مشترک با اجدادشان را برای افراد مختلف القا می‌کند، ولی در گذشته به علت خاص بودن و عتیقه به حساب آمدن این وسایل چوبی و قیمت‌های گزاف آن‌ها هر فردی امکان دسترسی به این وسایل را نداشت‌، اما امروزه هنر پتینه کاری روی چوب این آرزوی دیرینه را به عمل نزدیک کرده. شما با داشتن یک کمد چوبی خام ارزان قیمت می‌توانید باهنر پتینه کاری چوب آن کمد را به زیباترین و قدیمی‌ترین کمد دوره رنسانس تبدیل کنید.

در این مقاله به آموزش قدم به قدم و معرفی تکنیک‌های مختلف پتینه کاری روی ام دی اف و چوب می‌پردازیم‌.

پتینه کاری روی چوب چیست؟

پتینه کاری روی چوب یکی از شاخه‌های جذاب هنر دکوراتیو است که به چوب ظاهری قدیمی و کلاسیک و طبیعی می‌بخشد . این روش پتینه کاری جایگزین رنگ کاری ساده چوب شده است و امروزه ما با استفاده از موادهای مختلف و ابزارهای پیشرفته می‌توانیم بافت‌های قدیمی، اصیل و دلخواه خودمان را روی هر سطحی چوبی ایجاد کنیم‌.

هنر پتینه کاری چوب فقط به کهنه کاری چوب محدود نمی‌شود بلکه می‌توانیم با استفاده از بافت‌ها و ورق طلا‌، ظاهری مدرن و جذاب به چوب بدهیم. یادگیری و دانش هنر پتینه کاری روی چوب به شما کمک می‌کند تا بتوانید بدون پرداخت هزینه‌های سنگین وسایل چوبی خود را از جمله کمد ،کتابخانه ،دراور میز و هر وسیله چوبی دیگری را به شکل دلخواهتان‌، بازسازی و دکوراتیو کنید‌.

معرفی ابزارهای ضروری پتینه چوب

حال که با پتینه کاری روی چوب آشنا شدید بیایید به معرفی ابزار‌های مورد نیاز برای انجام اینکار بپردازیم‌.

1. ابزار طرح چوب: برای ایجاد بافت چوب روی سطوح صاف کاربرد دارد.
2. قلمو : برای تاچ کاری لبه‌های چوب و ایجاد بافت‌های نامنظم کاربرد دارند ،قلموی زبر برای این کار مناسب‌تر است.
3. اسفنج (ابرهای اسفنجی )‌:  برای ایجاد بافت‌های جذاب و مدرن روی چوب کاربرد دارند.
4. سنباده‌: انواع سنباده‌های نرم و زبر در هر لایه از رنگ کاری و آسترسازی چوب استفاده می‌شوند.
5. غلطک ابری‌: برای رنگ کاری سطح چوب و جایگزین مناسب برای قلموها هستند.
6. موتیو‌: ابزاری از جنس پلیمر پیش ساخته که روی سطوح چوبی نصب میشوند و به چوب حالت منبت کاری می‌دهند.
7. کاردک‌های فلزی‌: برای ایجاد بافت‌های مختلف و طرح‌های سه بعدی با خمیر روی سطح چوب کاربرد دارند.

معرفی مواد اصلی در پتینه کاری روی چوب

تا اینجای کار با مفهوم پتینه روی چوب‌ و ابزار‌هایی که باید برای انجام این نوع پتینه کاری در اختیار داشته باشید را معرفی کردیم‌. در ادامه مواد مورد نیاز را توضیح می‌دهیم و پس از آن به سراغ آموزش گام به گام پتینه کاری روی چوب می‌پردازیم‌.

• شاپان: اصلی‌ترین ماده کهنه کاری چوب است شاپان قیر تصفیه شده می‌باشد که بر پایه دو رنگ مشکی و قهوه‌ای در بازار موجود است.
• جوهر رنگ الکلی‌: رنگ هایی بر پایه الکل که برای رنگ کاری چوب استفاده می‌شوند تا بافت طبیعی چوب و رگه‌ها حفظ شود و فقط رنگ آن تغییر کند.
• مدیوم ترک‌: موادی که بین دو لایه رنگ اعمال می‌شود و پس از خشک شدن باعث ترک خوردن لایه رنگ رویی شده و ایجاد جلوه کهنگی در چوب می‌کند.
• رنگ‌های اکریلیک‌: به دلیل جلوه مات داشتن و سرعت خشک شدن بالا در رنگ کاری چوب کاربرد بالایی دارند.
• خمیر بتونه اکریلیک‌: برای گرفتن ترک‌ها و خوردگی چوب و صاف سازی سطح چوب از این خمیر استفاده می‌شود.
• خمیر لایمی پلاستر‌: برای ایجاد بافت‌های برجسته و شابلون روی سطوح چوبی کاربرد دارند7)خمیر استوکو‌: برای ایجاد طرح سنگ با نمای شیشه‌ای طور و براق روی چوب کاربرد دارد.
• خمیر سواحیلی‌: برای ایجاد سطحی براق و مقاوم با دانه‌های کریستالی روی چوب کاربرد دارد.
• کاغذهای دکوپاژ‌: برای ترکیب هنر نقاشی روی چوب و بافت‌های قدیمی از این کاغذها استفاده می‌شود.

زیرسازی چوب‌؛ اولین مرحله پتینه کاری روی چوب

زیرسازی مهم‌ترین مرحله در آموزش پتینه کاری چوب و ام دی اف است چون دوام و کیفیت نهایی کار را تعیین می‌کند، بدون آماده سازی و زیرسازی مناسب‌، پتینه کاری خوبی نخواهیم داشت پس لطفا این مراحل را با دقت اجرا کنید‌.

تمیزکاری و حذف رنگ قبلی چوب

اگر سطح چوب قبلاً رنگ شده باشد یا وارنیش قدیمی دارد ابتدا باید با سنباده لرزان برقی رنگ و پوشش قدیمی را تا حدودی از سطح چوب پاک کنید. در این مرحله نیازی به رنگبرهای شیمیایی نیست. در انتهای این مرحله سطح چوب شما خام و بدون رنگ می‌شود، فقط با دستمال تمیز نم‌دار گردهای چوب را بگیرید.

رفع شکستگی و نواقص چوب

هرگونه ترک سوراخ یا درز و شکستگی چوب را با بتونه اکریلیک همه کاره ساندورا پر کنید. این کار را در سه مرحله انجام دهید حجم زیاد مواد بتونه اکریلیک باعث ترک خوردن خمیر می‌شود پس هر لایه را نازک اجرا کنید و دوباره این کار را تکرار کنید.

سنباده زنی چوب

در مرحله زیرسازی از سنباده‌های زبر با شماره ۱۲۰ تا ۱۸۰ استفاده کنید. سنباده‌ها درجه بندی مختلفی دارند هرچه شماره سنباده کمتر باشد درجه سختی و زبر بودن آن بیشتر است. در مرحله رنگ کاری چوب از سنباده‌های با شماره ۴۰۰ و ۶۰۰ استفاده می‌کنیم کهنسبت به سنباده‌های زیرسازی نرم‌تر هستند‌.

اجرای آستر روی چوب

سطح چوب خام بسیار تشنه می‌باشد و به دلیل باز بودن منافذ چوب رنگ زیادی را به خود جذب می‌کند برای رفع تشنگی چوب و کمتر مصرف کردن رنگ از آستر پرایمر ساندورا استفاده می‌کنیم. پرایمر ماده‌ای سفید رنگ می‌باشد که با آب رقیق شده و روی چوب با غلطک اجرا می‌شود. پرایمر بعد از اجرا کاملاً بی‌رنگ می‌شود پس پرایمر هیچ تاثیری روی رنگ چوب شما ندارد فقط باعث بسته شدن منافذ و رفع تشنگی چوب خام می‌شود. این مرحله را تا سه بار تکرار کنید و هر بار بین اجرا پس از خشک شدن مواد سنباده کاری انجام دهید

اگر سطح چوب شما از قبل رنگ داشته باشد شما در این مرحله بهتر است از آستر دکوپرایمر ساندورا استفاده کنید دکوپرایمر را با آب رقیق کنید و با غلطک به سطح چوب بزنید کوپرایمر سفید رنگ است و بعد از اجرا نیز سفید باقی می‌ماند و رنگ قبلی چوب شما را کاملاً پوشش می‌دهد بعد از خشک شدن یک لایه سنباده روی کار بزنید.

اجرای رنگ لایه زیرین چوب

حالا بستر چوب ما برای رنگ کاری کاملاً آماده است شما می‌توانید از هر کدام از تکنیک‌های رنگی مناسب (که در ادامه آن‌ها را معرفی کرده‌ایم) برای کارتان در این مرحله استفاده کنید.

تکنیک‌های پتینه کاری چوب

پتینه کاری روی چوب تکنیک‌های مختلفی دارد که با توجه به طرح دلخواه می‌توانید از انواع مختلف این تکنیک‌ها استفاده کنید‌.

تکنیک کهنه کاری با سنباده

این تکنیک برای شبیه سازی سایش طبیعی که روی چوب در گذر زمان رخ داده می‌باشد که به تکنیک وینتیج معروف است.

روش اجرا‌ی تکنیک کهنه کاری با سنباده: ابتدا رنگ دلخواه را روی چوب اجرا می‌کنیم، حداقل سه دست اجرا نیاز است تا چوب به پوشش مناسب برسد‌. وقتی رنگ این لایه و لایه‌های زیرین کاملاً خشک شد رنگ اصلی دلخواهمان را روی کار می‌زنیم و قبل از اینکه این لایه رنگ کاملاً خشک شود جاهایی از چوب که می‌خواهیم حالت کهنگی و فرسودگی داشته باشد را سنباده می‌زنیم‌. یعنی با سنباده زبر شروع به خراشیدن به صورت نامنظم می‌کنیم بدین صورت رنگ لایه رویی برداشته می‌شود و رنگ لایه زیرین نمایان می‌شود و جلوه فرسودگی را به چوب می‌دهد.

تکنیک شاپان شور(شاپانکاری‌)

یکی از روش‌های کهنه‌کاری چوب‌، استفاده از تکنیک شاپان شور می‌باشد‌. شاپان قیر تسویه شده است که به دو رنگ قهوه‌ای و مشکی در بازار موجود است ما برای کهنه کاری چوب از شاپان قهوه‌ای استفاده می‌کنیم.

روش اجرا‌ی تکنیک شاپان شور: ابتدا شاپان قهوه‌ای را با کمی کمی بنزین رقیق می‌کنیم و خوب هم می‌زنیم تا یکدست شود. همزمان با اینکار سطح چوبمان را رنگ کاری می‌کنیم (ترجیحاً از رنگ‌های روشن مثل سبز پسته‌ای کهنه آبی روشن برای این تکنیک استفاده کنید) و زمان می‌دهیم تا کاملاً رنگ لایه زیرین چوب خشک شود‌.حالا نوبت اجرای تکنیک شاپان شور است.

شاپان رقیق شده را از قلمو به سطح چوب زده و سپس با دستمال نخی تمیز آن را پاک می‌کنیم‌. شاپان به داخل عمق چوب نفوذ می‌کند و بخش‌های صاف و برجسته پاک می‌شوند حالا دستمال را به تینر روغنی آغشته کرده و دوباره سطح چوب را پاک می‌کنیم. در این مرحله رنگ زیرین نمایان می‌شود. شما می‌توانید روش‌های دیگر و اجرا‌های دقیق‌تر این تکنیک‌ را در دوره آموزش پتینه کاری آنلاین مشاهده کنید‌.

تکنیک تاچ کاری

از روش‌ها دیگر پتینه کاری چوب‌، تکنیک تاچ کاری است که برای برجسته سازی و نمایان کردن بافت‌های چوب استفاده می‌شود.

روش اجرای تکنیک تاچ کاری‌: بعد از اتمام مرحله رنگ‌کاری لایه زیرین چوب و خشک شدن کامل آن‌، با یک قلموی زبر و خشک این تکنیک را اجرا می‌کنیم‌. ابتدا قلمو را به رنگ آغشته کرده و شدت اضافی رنگ را کم می‌کنیم، سپس به آرامی و به صورت نامنظم روی سطح چوب قلمو را می‌کشیم. با اینکار تنها برجستگی‌ها و لبه‌های چوب رنگ می‌گیرد‌. این تکنیک باید با دقت تمام انجام شود و شما می‌توانید از دو رنگ مختلف برای تاچ کاری استفاده کنید و چند بار این روش را تکرار کنید تا به رنگ دلخواه برسید. در مرحله آخر از رنگ طلایی مسی و برنز برای تاچ کاری نهایی استفاده کنید.

تکنیک طرح ترک

این تکنیک برای شبیه سازی چوبی هست که در گذر زمان و سرما و گرمای محیط ترک خورده و پوسته پوسته شده است.

روش اجرای تکنیک طرح ترک‌: ابتدا رنگ لایه زیرین را اجرا می‌کنیم (رنگی که قرار است در ترک‌ها دیده شود) و زمان می‌دهیم تا رنگ خشک شود. سپس یک لایه از مواد ترک ساز را روی کار به صورت یک نواخت اجرا می‌کنیم صبر می‌کنیم تا مدیوم ترک خشک شود، حالا رنگ نهایی چوب را روی آن اجرا می‌کنیم‌. نکته مهم آن است که رنگ باید در یک جهت اجرا شود و بیش از حد اجرای رنگ را تکرار نکنیم‌. پس از خشک شدن لایه رویی رنگ شروع به ترک خوردن می‌کند، این فرآیند جلوه پتینه زیبایی به چوب می‌دهد.

تکنیک طرح بافت چوب

برای شبیه سازی هر سطحی به چوب طبیعی از تکنیک “طرح بافت چوب” استفاده می‌شود‌. در این تکنیک ما با ابزارهای مخصوص طرح چوب می‌توانیم یک سطح ساده و صاف را به یک چوب بافتدار و زیبا تبدیل کنیم.

روش اجرای تکنیک طرح بافت چوب‌: رنگ لایه زیرین چوب را اجرا می‌کنیم (رنگی که زمینه اصلی چوب ما را می‌سازد) و به آن زمان می‌دهیم تا خشک شود‌. حالا نوبت استفاده از ماده روان کننده به نام هیدروشاین روی سطح کار می‌باشد‌. هیدروشاین را با آب رقیق کرده به کل سطح چوب می‌زنیم صبر می‌کنیم تا خشک شود حالا رنگ نهایی چوب (رنگی که رگه‌های چوب ما را می‌سازد) را آماده کرده و با غلتک به سطح کار می‌زنیم و قبل از آنکه رنگ خشک شود با ابزار، طرح چوب را روی آن می‌کشیم‌. ابزار را باید بدون مکث روی سطح کار اجرا کرد تا طرح چوب زیباتری داشته باشیم‌.

تکمیل نهایی و تثبیت پتینه چوب

پس از اتمام رنگ کاری چوب و اجرای تکنیک‌های پتینه کاری آن‌، تثبیت چوب برای محافظت از آن امری ضروری است پوشش نهایی علاوه بر افزایش دوام چوب جلوه مات و یا براق بودن به چوب اضافه می‌کند.

1)تثبیت کننده یا وارنیش

پوشش نهایی شفافی که برای محافظت در برابر رطوبت و دمای محیط و سایش روی چوب اجرا می‌شود هیدرولاک پوشش نهایی مناسب چوب می‌باشد که در دو نوع مات هیدرومات و براق هیدروشاین وجود دارد

2)پلی اورتان

یکی از مقاوم‌ترین پوشش‌های نهایی برای چوب می‌باشد که بیشتر برای سطوحی که در معرض سایش بیشتر هستند استفاده می‌شود مثل میزهای اداری

3)وکس

یک پوشش لطیف و براق که برای تکنیک طرح سنگ با خمیر استوکو کاربرد دارد

4)کیلر

کیلر پایه حلال این مواد پایه نفتی می‌باشد که با تینر فوری ترکیب شده و روی چوب به وسیله پیستوله و به روش گرد پاش اجرا می‌شود برای انجام این تکنیک باید نکات ایمنی کاملاً رعایت شود استفاده از دستکش و ماسک مخصوص ضروریست و تهویه هوای مناسب

پتینه کاری روی چوب‌؛ مهارتی جذاب و پولساز

پتینه کاری روی چوب یک مهارت هنری است که نیاز به آموزش اصولی و حرفه‌ای و تمرین دارد. این هنر یکی از جذاب‌ترین و پر تقاضاترین بخش‌های صنعت دکوراسیون داخلی به حساب می‌آید که امروزه بسیار مورد توجه افراد قرار گرفته است‌. با افزایش قیمت مصنوعات چوبی توجهات زیادی به بازار پتینه کاری چوب و بازسازی وسایل چوبی معطوف شده است و شما می‌توانید با گذراندن دوره آفلاین (حضوری) یا حتی آنلاین آموزش پتینه کاری استاد سودابه ترکستانی به این بازار پرتقاضا دسترسی پیدا کنید‌.

سوالات متداول در مورد پتینه کاری روی چوب

سوال‌: پتینه کاری روی چوب چه کاربردی دارد ؟

شما با یادگیری پتینه روی چوب می‌توانید هر وسیله چوبی قدیمی و خراب مانند میز مبل کمد کابینت بوفه و دراور را بازسازی کرده و به یک وسیله قابل استفاده تبدیل کنید همچنین می‌توانید ظاهری مدرن و نو به چوب خود بدهید و هم جلوه‌ای کهنه و آنتیک برای چوب خود انتخاب کنید

سوال‌: چه سبک‌هایی برای پتینه چوب وجود دارد ؟

سبک وینتیج که ظاهری قدیمی و آنتیک گونه ه چوب می‌دهد سبک مدرن که ظاهری جدید نو به چوب می‌دهد در این سبک معمولاً از ورق طلا روی وب استفاده می‌شود سبک رستیک ه ظاهری پوسته پوسته و ترک خورده به چوب می‌دهد سبک کلاسی قدیمی به سبک انگلیسی به چوب می‌دهد ک هنری مدرن که ترکیب تکنیک‌های مدرن و دکوپاژ روی چوب می‌باشد

سوال‌: مراحل پتینه کاری چوب کدامند ؟

مرحله اول زیرسازی و گرفتن ترک‌ها و نواقص چوب، مرحله دوم سنباده کاری مرحله سوم اجرای آستر مناسب مرحله چهارم اجرای رنگ لایه زیرین مرحله پنجم اجرای رنگ نهایی و انجام تکنیک‌های مخصوص پتینه چوب مرحله ششم اجرای تثبیت کننده مناسب

سوال‌: چرا از غلطک برای رنگ کاری چوب به جای قلمو استفاده می‌شود ؟

چون استفاده از قلمو هم زمان بر می‌باشد و هم جای حرکت دست موهای قلمو بر روی چوب باقی می‌ماند غلطک هیچ ردی از خود برجا نمی‌گذارد

سوال‌: ابزار موتیو را چگونه روی چوب نصب کنیم ؟

ابتدا باید ابزار موتیو را همرنگ زمینه چوبتان رنگ کنید و بعد تکنیک تاچ‌کاری را روی آن انجام دهید وقتی مرحله رنگ و تاچ‌کاری وسیله چوبی تان تمام شد نوبت چسباندن موتیو روی کار می‌باشد موتیو را با چسب چوب غلیظ روی کار چسبانده ۱۲ ساعت زمان لازم است تا خشک شده و روی کار محکم بچسبد .

سوال‌: مواد تثبیت کننده یا وارنیش را با چه ابزاری روی چوب اجرا کنیم ؟

مواد تثبیت کننده را با آب رقیق کرده خوب هم می‌زنیم تا یکدست شود حالا با غلطک ابری و تمیز آن را روی سطح چوب اجرا می‌کنیم یک دست میزنیم زمان می‌دهیم تا خشک شود و سپس این کار را دوباره تکرار می‌کنیم

سوال‌: در تکنیک ورق طلا می‌توان از وارنیش پایه آب استفاده کرد ؟

خیر ، برای پتینه کاری چوب با ورق طلا معمولی و تثبیت آن باید از کیلر پایه حلال و تینر فوری استفاده کنید برای راحتی می‌توانید از اسپری کیلر براق استفاده کنید.